افزایش ناامنی دریایی، انتقال نفت از تنگه هرمز را نیز با اختلال روبه‌رو کرده است؛ مسیری که پیش از آغاز جنگ، نزدیک به یک‌پنجم عرضه جهانی نفت خام و گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کرد.
ایران نظارت دریایی را گسترش می‌دهد
بر اساس گزارش پرس‌تی‌وی، نیروی دریایی ایران یگان‌های عملیاتی تازه‌ای را در شرق تنگه هرمز، دریای عمان و دریای عرب مستقر کرده است. مأموریت این نیروها، نظارت لحظه‌ای بر رفت‌وآمد کشتی‌ها و شناسایی فعالیت‌های تهدیدآمیز عنوان شده است.
نیروی دریایی ایران همچنین از کشتی‌ها خواسته است دستگاه‌های شناسایی و مخابره موقعیت خود را روشن نگه دارند و برای عبور ایمن از منطقه با نیروهای مسلح این کشور هماهنگ باشند.
یک مقام ایرانی به خبرگزاری رویترز گفته است که تهران حدود ۱۰ روز پیش، تاکتیک‌های تهاجمی خود علیه کشتی‌هایی را که به گفته ایران محدودیت‌های این کشور را نقض می‌کنند، تغییر داده است. به گفته او، این تغییرات با هدف افزایش تأثیر حملات و اعمال فشار بر امریکا، از جمله در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر، انجام شده است.
جافزایش حملات به کشتی‌های تجاری
بر اساس داده‌های شرکت اطلاعات دریایی کلپر، بین ۲۸ سپتامبر تا ۴ اکتبر، ۱۰ نفت‌کش در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفتند. یک حمله دیگر نیز در ۵ اکتبر ثبت شد.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرده است که از ۶ تا ۱۴ اکتبر، ۱۵ حمله دیگر گزارش شده که ۱۱ مورد آن در چهار روز اخیر رخ داده است. بر اساس گزارش این مرکز، روز سه‌شنبه نیز یک کشتی کانتینری و یک نفت‌کش هدف پرتابه‌های ناشناس قرار گرفتند.
افزون بر حملات مستقیم، گزارش‌ها از افزایش فعالیت پهپادها بر فراز کشتی‌ها، نظارت هدفمند بر شناورهای تجاری و تماس‌های رادیویی مکرر حکایت دارند.
ایران اقدامات خود را بخشی از دفاع در برابر حملات امریکا و اسرائیل و تلاشی برای مقابله با محدودیت‌های دریایی می‌داند. در مقابل، واشنگتن محاصره بنادر ایران را ادامه داده و بر توانایی نیروهای امریکایی برای تأمین امنیت کشتیرانی تأکید می‌کند.
جافت انتقال نفت و افزایش قیمت‌ها
پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فبروری، روزانه حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ از تنگه هرمز عبور می‌کردند. این گذرگاه همچنین مسیر انتقال نزدیک به ۲۰ درصد عرضه جهانی نفت خام و گاز طبیعی مایع بود.
پس از آغاز جنگ، محدودیت‌های ایران و حملات به کشتی‌ها، رفت‌وآمد دریایی را به‌شدت مختل کرد. با این حال، آمار کلپر نشان می‌دهد که انتقال نفت کشورهای خلیج فارس از این مسیر در ماه سپتامبر، بدون احتساب نفت ایران، به بیش از ۸۱ درصد سطح پیش از جنگ رسیده بود.
اسکورت کشتی‌ها از سوی نیروی دریایی امریکا به احیای بخشی از انتقال نفت کمک کرد؛ اما خطر حملات، هزینه بیمه کشتی‌ها را افزایش داد و شرکت‌های کشتیرانی را با هزینه‌های بیشتر روبه‌رو ساخت.
این روند در روزهای اخیر بار دیگر معکوس شده است. طبق داده‌های کلپر، انتقال نفت از تنگه هرمز در ۸ اکتبر به ۲۰.۸ میلیون بشکه رسید، اما در ۱۱ اکتبر به ۲.۹ میلیون بشکه کاهش یافت؛ پایین‌ترین میزان ثبت‌شده در این ماه. میانگین انتقال نفت از این مسیر پیش از جنگ، روزانه ۱۷.۱ میلیون بشکه بود.
هم‌زمان، قیمت نفت برنت در معاملات صبح چهارشنبه با ۸۹ سنت افزایش، به ۱۰۶.۵۸ دالر در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت نیز معاملات روز سه‌شنبه را در سطح ۹۴.۱۴ دالر به پایان رساند.
این ارقام نشان می‌دهد که تشدید تنش‌های نظامی در تنگه هرمز می‌تواند به‌سرعت بر عرضه جهانی انرژی و قیمت نفت تأثیر بگذارد.
تاکتیک‌های تازه ایران؛ نگرانی امریکا از شناسایی دریایی
یک مقام نظامی امریکا به رویترز گفته است که ایران پس از آسیب‌دیدن بخش بزرگی از توانایی‌های راداری خود، استفاده از دیده‌بان‌های مستقر در قایق‌های کوچک را برای شناسایی اهداف احتمالی افزایش داده است.
به گفته این مقام، برخی از این افراد با استفاده از قایق‌های سنتی منطقه‌ای موسوم به «داو»، اطلاعات مربوط به کشتی‌ها، از جمله شناورهای جنگی امریکا، را به سپاه پاسداران منتقل می‌کنند.
او افزوده است که نیروهای امریکایی با یکی از این قایق‌ها روبه‌رو شدند و پس از دستور به سرنشینان برای ترک آن، قایق را نابود کردند.
در همین حال، فرماندهی مرکزی امریکا، سنتکام، ادعای فرمانده نیروی دریایی سپاه مبنی بر کنترل ایران بر تنگه هرمز را رد کرده است. سنتکام گفته است که نیروهای امریکایی و شرکای منطقه‌ای آن‌ها کنترل مؤثری بر این آبراه دارند.
این فرماندهی همچنین مدعی شده است که نیروهای امریکایی روز دوشنبه به انتقال بیش از ۱۹ میلیون بشکه نفت از سوی شرکای خلیج فارس کمک کرده‌اند. این ادعا در شرایطی مطرح می‌شود که آمار کلپر از کاهش شدید انتقال نفت در روزهای اخیر حکایت دارد؛ موضوعی که اهمیت بازه زمانی و روش محاسبه آمار را برجسته می‌کند.
نبرد بر سر کنترل تنگه هرمز
محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران، مدعی شده است که امریکا با همکاری امارات متحده عربی از کشتی‌های کوچک‌تر برای انتقال نفت به نفت‌کش‌های بزرگ استفاده می‌کند. او این سازوکار را هدف حملات ایران خوانده و گفته است که تهران در هفته‌های اخیر کشتی‌های مشارکت‌کننده در این روند را هدف قرار داده است.
رضایی تأکید کرده است که تنگه هرمز تحت کنترل ایران قرار دارد؛ ادعایی که واشنگتن آن را نمی‌پذیرد.
ایران همچنین اعلام کرده است که امریکا با برخی از هفت شرط تهران برای بازگشایی کامل تنگه و پایان جنگ موافقت کرده، اما این پاسخ را کافی نمی‌داند. مقام‌های ایرانی می‌گویند توافق تنها در صورت پذیرفته‌شدن همه خواسته‌هایشان امکان‌پذیر است.
کریس فِذِراستون، استاد علوم سیاسی دانشگاه یورک بریتانیا، به الجزیره گفته است که تهران ممکن است وضعیت کنونی را فرصتی برای افزایش فشار بر دولت دونالد ترامپ بداند. به باور او، حملات ایران نشان می‌دهد که واشنگتن نیز، برخلاف ادعاهایش، کنترل کامل این گذرگاه را در اختیار ندارد.
او افزوده است که متحدان امریکا ممکن است برای برقراری ثبات بیشتر در منطقه، فشار بر دولت ترامپ را افزایش دهند.
جمع‌بندی
تحولات اخیر تنگه هرمز نشان می‌دهد که ایران با افزایش نظارت دریایی و تغییر تاکتیک‌های عملیاتی، در پی بالا بردن هزینه حضور و فعالیت کشتی‌ها در منطقه است. در مقابل، امریکا می‌کوشد با ادامه محاصره بنادر ایران و حمایت از عبور نفت‌کش‌ها، جریان صادرات انرژی را حفظ کند.
کاهش انتقال نفت به ۲.۹ میلیون بشکه در ۱۱ اکتبر، در مقایسه با میانگین روزانه ۱۷.۱ میلیون بشکه پیش از جنگ، بیانگر ابعاد اختلال در این مسیر راهبردی است. با این حال، ادعای کنترل کامل تنگه از سوی هر یک از طرف‌ها را نمی‌توان صرفاً بر اساس افزایش حملات یا عملیات اسکورت تأیید کرد.
در شرایطی که مذاکرات همچنان با اختلاف بر سر شروط ایران و موضع امریکا روبه‌رو است، تداوم ناامنی در تنگه هرمز می‌تواند صادرات انرژی، هزینه حمل‌ونقل دریایی و قیمت جهانی نفت را بیش از پیش تحت تأثیر قرار دهد.
منبع: الجزیره | نویسنده: پریانکا شانکار | ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶
ترجمه و ویرایش: نوا میدیا