روایت یک داکتر شفاخانه قول اردوی قندهار و چند راننده موترهای باربری، از جابه‌جایی شبانه محموله‌ها، محدودیت شدید دسترسی به محل تخلیه و پنهان نگه‌داشتن مقصد نهایی آن‌ها حکایت دارد.
این اطلاعات در کنار گزارش‌های منتشرشده از سوی رسانه‌های داخلی و خارجی، پرسش مهمی را مطرح می‌کند: طالبان چرا به ایجاد تأسیسات زیرزمینی و انتقال تجهیزات نظامی به مناطق کوهستانی جنوب افغانستان روی آورده‌اند؟ آیا این اقدامات صرفاً بخشی از برنامه نظامی این گروه است یا نشانه‌ای از نگرانی‌های گسترده‌تر درباره امنیت نیروها، ذخایر تسلیحاتی و ساختار رهبری آن؟
انتقال تجهیزات به قندهار و هلمند
یک داکتر موظف در شفاخانه قول اردوی قندهار که نمی‌خواهد هویت‌اش افشا شود، به نوا میدیا گفت که طی دو سال اخیر، تجهیزات نظامی در حجم قابل توجهی از کابل، ولایات شمال و مناطق مرکزی به قندهار و سپس از این ولایت به بخش‌های کوهستانی هلمند منتقل شده است.
به گفته این منبع، بخشی از تجهیزات نظامی مرتبط با مراکز نظامی قندهار، از جمله تجهیزات مربوط به محور سپین‌بولدک، در ساعات شب به سمت هلمند انتقال یافته‌اند. او درباره نوع و میزان دقیق تجهیزات یا مقصد نهایی محموله‌ها اطلاعات بیشتری ارائه نکرده است
این داکتر گفت: «معمولا موترهای حامل تجهیزات که از ولایات شمال، مناطق مرکزی و کابل به جنوب انتقال داده می‌شوند، در ساعات پایانی روز به قول اردو می‌رسند و تا ساعات پایانی شب آنجا توقف می‌کنند. سپس با تبدیل راننده، به مقصد نامعلومی در مناطق کوهستانی هلمند منتقل می‌گردد.»
این روایت‌ها با گزارشی که روزنامه ۸صبح در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، هم‌خوانی دارد. این روزنامه به نقل از منابع خود گزارش داد که طالبان انتقال جنگ‌افزارهای سبک و سنگین را از کابل و چند ولایت دیگر به قندهار و هلمند آغاز کرده‌اند.
پایگاه پژوهشی South Asia Terrorism Portal نیز این خبر را بازتاب داده است؛ هرچند منبع اصلی آن گزارش ۸صبح بوده و انتشار آن را نمی‌توان تأیید مستقل دیگری به شمار آورد.
موترهای باربری؛ دو تا سه روز دور از دسترس رانندگان
بخش دیگری از اطلاعات اختصاصی نوا میدیا به شیوه انتقال محموله‌ها مربوط می‌شود.
چند راننده موترهای باربری به نوا میدیا گفته‌اند که طالبان برای انتقال محموله‌های مورد نظر خود از موترهای آنان استفاده می‌کنند. این انتقال‌ها معمولا در شب انجام می‌شود، احتمالا طالبان از شناسایی مسیر و مقصد نهایی ترس دارند.
بر اساس روایت آنان، موترها پس از رسیدن به نقطه‌ای مشخص در یک منطقه کوهستانی هلمند، در اختیار افراد طالبان قرار می‌گیرند. رانندگان از وجود یک دروازه بزرگ در نزدیکی یک دره سخن گفته‌اند که موترها از آن عبور می‌کنند.
پس از تحویل موترها، رانندگان در اتاقی مخصوص نگهداری می‌شوند و تا زمان بازگشت موترهایشان اجازه دسترسی به آن‌ها را ندارند. به گفته آنان، این روند معمولاً دو تا سه روز طول می‌کشد؛ پس از تخلیه بار، موترها دوباره به صاحبانشان تحویل داده می‌شوند.
این رانندگان می‌گویند از مساحت محدوده، ماهیت تأسیسات داخل آن و محل دقیق تخلیه محموله‌ها اطلاعی ندارند. آنان همچنین گفته‌اند که طالبان هنگام تحویل گرفتن موترها، درباره افشای این انتقال‌ها به آن‌ها هشدار داده‌اند.
یکی از راننده‌ها به شرطی که هویت‌اش محفوظ باشد، به نوا میدیا گفت: «ما تا آغاز یک دره در میان کوه‌ها می‌بریم، آنجا ما را پیاده می‌کنند و در اطاقی شبیه بندی‌خانه گاهی دو تا سه شبانه روز متوقف می‌شویم، تا موترها تخلیه شده و برگردانده شوند. دقیق نمی‌دانیم از جایی که موتر را از ما می‌گیرند و به افراد خودشان می‌سپارند، چند ساعت و چه مقدار راه می‌برند، ولی جایی است که فکر کنم به جز افراد مهم طالبان کسانی دیگر از آنجا خبر نداشته باشند.»
قندهار؛ از حفاری تونل تا ساخت تأسیسات نظامی
گزارش درباره فعالیت‌های زیرزمینی طالبان در قندهار موضوع تازه‌ای نیست. در اگست ۲۰۲۵، شبکه تلویزیونی «آمو» به نقل از منابع محلی از حفاری تونل در مناطق کوهستانی حوزه یازدهم شهر قندهار خبر داد. دو منبع آگاه به این رسانه گفته بودند که تونل‌ها احتمالاً برای نگهداری سلاح، مهمات و پول نقد ساخته می‌شوند. در همان گزارش، منابع امنیتی مدعی شده بودند که حتی نیروهای پولیس طالبان اجازه نزدیک‌شدن به محل حفاری را ندارند.
«تلویزیون آمو» در ۱۸ اگشت همان سال نیز از ساخت یک پایگاه نظامی ویژه در مناطق کوهستانی قندهار گزارش داد. به گفته منابع این رسانه، این تأسیسات برای اقامت فرماندهان ارشد و نگهداری تجهیزات نظامی در نظر گرفته شده بود.
در اکتبر ۲۰۲۶، رسانه نظامی اوکراینی Militarnyi با استناد به تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده از سوی پروژه Pamir Watch، بار دیگر موضوع ساخت تونل‌های زیرزمینی در اطراف قندهار را مطرح کرد.
افغانستان اینترنشنال نیز در گزارش تحقیقی ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که طالبان در مناطقی از قندهار، از جمله عینو مینه و ولسوالی‌های میوند، ژیری، سپین‌بولدک و اطراف میدان هوایی قندهار، مشغول ساخت تونل و تأسیسات زیرزمینی هستند. بر اساس این گزارش، فعالیت‌های حفاری حدود یک‌ونیم سال پیش آغاز شده و برخی تونل‌ها بیش از دو متر عرض دارند. منابع این رسانه از وجود ساختمان‌ها و امکانات اقامتی در شماری از این تأسیسات نیز خبر داده‌اند.
هلمند؛ مقصد محموله‌ها کجاست؟
اهمیت روایت رانندگان زمانی بیشتر می‌شود که در کنار گزارش‌های مربوط به ساخت تونل در هلمند قرار گیرد.
روزنامه ۸ صبح در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ گزارش داد که طالبان در مناطق مرزی چند ولایت، از جمله هلمند، قندهار، پکتیا، پکتیکا و زابل، به ساخت تونل روی آورده‌اند.
این گزارش و اطلاعاتی که رانندگان در اختیار نوا میدیا گذاشته‌اند، از دو جنبه با یکدیگر ارتباط موضوعی دارند: نخست، انتقال محموله‌ها به مناطق کوهستانی هلمند؛ دوم، گزارش ساخت تأسیسات زیرزمینی در این ولایت.
با این حال، هنوز شواهد مستقلی در دست نیست که نشان دهد محدوده‌ای که رانندگان از آن سخن می‌گویند، همان محل ساخت تونل‌ها یا انبارهای زیرزمینی باشد که توسط دیگر رسانه‌ها گزارش‌شده است. موقعیت دقیق، وسعت و کاربری این تأسیسات نیز روشن نیست.
طالبان نگران چه هستند؟
مجموع این تحولات را نمی‌توان بدون درنظرگرفتن شرایط امنیتی و سیاسی افغانستان و روابط طالبان با پاکستان بررسی کرد. دست‌کم سه عامل می‌تواند در توضیح این اقدامات مطرح باشد.
تهدید حملات هوایی پاکستان
افزایش تنش میان طالبان و پاکستان یکی از مهم‌ترین زمینه‌های احتمالی برای توسعه پناهگاه‌های زیرزمینی است.
پاکستان در ماه‌های گذشته حملات هوایی و عملیات نظامی در داخل افغانستان انجام داده و طالبان نیز این حملات را نقض حاکمیت افغانستان خوانده‌اند. اختلاف دو طرف بر سر حضور و فعالیت گروه‌های تروریستی از جمله تحریک طالبان پاکستانی و شورشیان بلوچ در خاک افغانستان است که یکی از محورهای اصلی تنش‌ها پاکستان و طالبان بوده است.
در چنین شرایطی، انتقال ذخایر نظامی به مناطق دور از مراکز شهری و ایجاد تأسیسات زیرزمینی می‌تواند با هدف کاهش آسیب‌پذیری در برابر حملات هوایی انجام شود.
گزارش‌های رسانه‌ای درباره ساخت تونل در مناطق مرزی نیز این احتمال را مطرح می‌کنند که بخشی از این پروژه‌ها با ملاحظات دفاعی در برابر پاکستان ارتباط داشته باشند.
امنیت رهبران و اختلافات درونی طالبان
عامل دیگری که نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد، ساختار قدرت درون طالبان و تمرکز تصمیم‌گیری‌های کلان در قندهار است. در سال‌های اخیر، گزارش‌های متعددی درباره اختلاف دیدگاه میان رهبران طالبان، به‌ویژه میان حلقه نزدیک به هیبت‌الله آخندزاده و عناصر شبکه حقانی منتشر شده است که در برخی موارد حتا شایعه برکناری سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان و نیز احتمال کودتای او علیه قندهار را دامن زده بود.
حفاظت از ذخایر و زیرساخت‌های نظامی
نگهداری تجهیزات و مهمات در مراکز زیرزمینی می‌تواند بخشی از برنامه حفاظت از ذخایر نظامی در برابر حملات هوایی، شناسایی ماهواره‌ای و آسیب‌های احتمالی جنگ باشد.
گزارش‌ها درباره حفاری در مناطق کوهستانی قندهار و چندین ولایت دیگر، در کنار گزارش تونل‌سازی در هلمند و سایر ولایت‌های مرزی، نشان می‌دهد که این موضوع محدود به یک محل مشخص نیست.
اگر انتقال محموله‌ها به هلمند و فعالیت‌های حفاری در این ولایت به یکدیگر مرتبط باشند، ممکن است با تلاش برای ایجاد مراکز نگهداری و حفاظت از تجهیزات نظامی در چند منطقه روبه‌رو باشیم. با این حال، گستردگی و ساختار چنین شبکه‌ای هنوز مشخص نشده است.
پشتونیزه‌سازی تجهیزات، امکانات و دارایی‌های ملی افغانستان
یک مسئله که در تمامی گزارش‌های دیگر نادیده گرفته شده است، این موضوع است: «انتقال تجهیزات و امکانات نظامی از ولایات شمال، بخصوص بلخ، پنجشیر، بدخشان و غیره، ولایات مرکزی، بخصوص بامیان و کابل به قندهار و هلمند»، می‌تواند فرضیه مهم‌تری را مطرح کند.
طالبان در پنج سال گذشته اقدامات گسترده‌ای را به هدف تثبیت سلطه و اقتدار قومی یا به عبارتی «پشتونیزه‌سازی» افغانستان به اجرا گذاشته‌اند. مصادره شهرک‌ها و زمین‌های اقوام غیر پشتون، تعطیلی مراکز آموزشی غیر پشتون، غیر فعال نگه داشتن مراکز خدماتی غیر پشتون، پشتونیزه‌سازی زبان اداری و بازداشت و شکنجه‌ی گسترده‌ی فعالان غیر پشتون، تنها بخشی از اقدامات طالبان در این زمینه بوده است.
حالا پرسش نوا میدیا این است: چرا تجهیزات و امکانات نظامی که از منابع مهم اعمال اقتدار در حاکمیت‌های محلی به شمار می‌رود و در شرایط جنگی، ابزار تعیین کننده است، از ولایاتی که عمدتا غیر پشتون است، به ولایات عمدتا پشتون نشین انتقال می‌یابد؟
این پرسشی است که گذشت زمان به آن پاسخ خواهد داد.
آنچه هنوز روشن نیست
با وجود گزارش‌های متعدد و روایت منابع محلی، چند پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده است:
• مقصد دقیق محموله‌هایی که از قندهار به هلمند انتقال می‌یابند کجاست؟
• آیا تأسیسات مورد اشاره رانندگان، انبار نظامی، پناهگاه زیرزمینی یا مجموعه‌ای از ساختمان‌های محصور است؟
• چه نوع تجهیزات و مهماتی در این محموله‌ها انتقال داده می‌شود؟
• آیا تونل‌های قندهار و هلمند بخشی از یک برنامه واحد هستند؟
• آیا این اقدامات صرفاً در واکنش به تهدیدهای خارجی انجام می‌شوند یا ملاحظات امنیتی درون طالبان در آن نقش دارند و یا هم پرسش جدی‌تری مطرح است و این که افغانستان به سوی قومی سازی گسترده و اعمال سلطه قومی در حرکت است؟
پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند بررسی مستقل تصاویر ماهواره‌ای، تأیید موقعیت تأسیسات و دریافت شهادت‌های بیشتر از منابعی است که به این پروژه‌ها دسترسی داشته‌اند.